Jaqtime.kz Қазір қазақстандықтар неке қиып, отбасылық міндеттемелерді мойнына алуға асығар емес, керісінше, жеке тәуелсіздік пен еркіндікті бірінші орынға қойып, қарым-қатынастарын ресми тіркеуді кейінге қалдыруды жөн көреді.
Ұлттық статистика бюросының соңғы мәліметтері еліміздегі демографиялық ахуалдың айтарлықтай өзгергенін және отбасы институтының үлкен дағдарысқа тірелгенін айқын көрсетіп отыр.
Мамандардың дерегінше, биылғы жылдың алғашқы үш айында елімізде небәрі 21,6 мың неке тіркелген, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 4 пайызға аз. Салыстырмалы түрде айтсақ, осыдан бес жыл бұрын, яғни 2021 жылдың дәл осы кезеңінде Қазақстанда 32 мыңнан астам жұп шаңырақ көтеріп, кейінгі жылдардың рекордын орнатқан еді. Содан бері үйлену көрсеткіші жыл сайын құлдырап, биылғы деңгей соңғы 20 жылдағы ең төменгі межеге жетті, тіпті некелесу коэффициенті де 2021 жылғы мың адамға шаққандағы 6,9-дан қазір 4,25-ке дейін төмендеді. Дегенмен, махаббат мекеніне айналған өңірлер бойынша көш басында әлі де сол баяғы ірі қалалар мен оңтүстік аймақтар тұр, атап айтқанда, Алматыда – 2,3 мың, Түркістан облысында – 2,3 мың және Астанада 2,1 мың той өткен. Ал ең аз неке қиылған аймақтар қатарында Солтүстік Қазақстан облысы (531 неке), Батыс Қазақстан облысы (562 неке) және Ұлытау облысы (241 неке) бар. Қызығы сонда, жалпы ел бойынша төмендеу үрдісі байқалғанымен, Қарағанды мен Ұлытау облыстарында, сондай-ақ Астана, Алматы және Шымкент қалаларында неке қию санының аз да болса өскені тіркелген.
Үйлену үрдісі сирегенімен, ажырасу көрсеткіші, өкінішке орай, үрейлі жылдамдықпен өсіп, ажырасу коэффициенті екі еседен астам артып, 0,98-ден 2,2-ге дейін жетті, яғни құрылған шаңырақтар әлдеқайда жиі бұзыла бастады. Мәселен, 2026 жылдың бірінші тоқсанында Қазақстанда 11,2 мың отбасы ресми түрде екіге бөлінген, бұл бір жыл бұрынғы көрсеткіштен (10,2 мың) айтарлықтай жоғары және мамандардың пікірінше, бұл соңғы жеті жылдағы ең жоғары антирекорд болып табылады.
Ел бойынша ажырасудан алда тұрған «антикөшбасшы» өңірлер қатарында үш айда 1,2 мың отбасы екіге бөлінген Алматы қаласы, 1,1 мың жағдай тіркелген Астана қаласы және 848 отбасы ажырасқан Қарағанды облысы тұр, ал ең аз ажырасқандар Батыс Қазақстан, Абай және Ұлытау облыстарында байқалды.
Елді мекендердің түрі бойынша статистикаға көз жүгіртсек, үш айдың ішінде қалалық АХАТ бөлімдерінде 14,5 мың неке мен 8,4 мың ажырасу тіркелсе, ауылдық жерлерде 7,1 мың той өтіп, 2,8 мың отбасы ажырасқан. Бұл ретте, ауылды жерлерде неке қию көрсеткіші қатардағыдан 9 пайызға дерлік азайып, құлдырау қатты сезілсе, қалаларда бұл процесс анағұрлым баяу өтіп, төмендеу 1 пайыздан сәл ғана асқан. Алайда, ажырасудың жалпы саны барлық жерде өсіп, қалалық көрсеткіштер 10,5 пайызға, ал ауылдық көрсеткіштер 7,7 пайызға артқан.
Қорыта айтқанда, бұл ұзақ мерзімді динамика қазақстандық қоғамдағы құндылықтардың трансформацияланып, жастардың отбасылық өмірге асықпайтынын, ал көтерілген шаңырақтардың өзі ұзаққа шыдамай тез ыдырап жатқанын көрсетеді, бұл отбасы институтының дағдарысы алдағы уақытта елдің демографиясына тікелей әсер ететіні анық.
